Onvermoede schatten uit de bibliotheek van PaRDeS 1

Achthonderd gezegden en verhalen onzer Rabbijnen 

De bibliotheek van Pardes, genoemd naar Yehuda Aschkenasy, herbergt vele onvermoede schatten. Zo kwam ik laatst een alleraardigst boekje tegen uit 5662 / 1902, uitgegeven bij de bekende firma Joachimsthal.

Het heet Achthonderd gezegden en verhalen onzer Rabbijnen, verklarend berijmd door een zekere S.M. Schepp te Maastricht. Nu is een boekje met joodse spreuken op zich niet zó bijzonder: alleen al van Pirke Avot (Spreuken der Vaderen; of zoals Leo Mock en ondergetekende het vertaald hebben Spreuken van de fundamenten), zijn tientallen uitgaven te vinden in de bibliotheek van Pardes. Maar dit boekje biedt als het ware een soort van Hiëronymus van Alphen. De auteur heeft namelijk zelf gedichten toegevoegd om de spreuken nog wat meer kracht bij te zetten. Het geheel is zeker stichtelijk geworden, net zoals het “Jantje zag eens pruimen hangen!”

Laten we de eerste spreuk van het bekende tractaat Pirke Avot eens nemen:

Wees gematigd in het recht,
breng veel leerlingen op de been
en maak een heg om de Tora.
De eerste regel krijgt de volgende vertolking:
Wanneer gij iemand rechten moet,
Vermijd dan onberaden spoed,
Misschien is hij onschuldig;
En is hij angstig van natuur,
Dan brengt uw drift hem overstuur,
Wees, rechter, dus geduldig.
De tweede regel is niet minder stichtelijk:
Geef, kunt ge, aan velen onderricht,
Ontsteek in vele hersens licht,
Om wijsheid te verbreiden,
Die wijsheid van Gods Leer en Wet.
Op Sinais top in woord gezet,
Om zegen te verspreiden.
En dan ook maar de derde:
De heil’ge Wet van Horebs kruin,
Omhein haar als een schone tuin,
Behoed haar tegen ’t schenden.
Van kwaden wil en overmoed,
Zooals ge een kostbaar sieraad hoedt,
Beveiligt tegen benden.

Het eigenaardige is dat ik – terwijl ik dit neerschreef – er al een melodietje bij ging zoeken. Probeert u het zelf ook maar eens, het is niet moeilijk!

Een andere ervaring die ik ook vaak heb met psalmen die berijmd worden: het origineel is vaak veel beter verteerbaar dan die uitvoerige zedenpreken. Toch wilde ik u deze ‘joodse Hieronymus van Alphen’ niet onthouden!

Ik vond op internet nog het volgende over de vermoedelijke schrijver, zoon van een koopman en zelf onderwijzer:
Salomon Moses Schepp, weduwnaar van Rachel Goldstein, overl. in den ouderdom van.. de 23 Tisrie 5679/ 29 sept. 1918. Uw rust zij eervol een betrouwbaar man, die onschuldig ging. Het teken van het heilig verbond heeft hij aan velen bevestigd. Vroeg en laat hield zich bezig met Tora en gebed, om te studeren en te onderwijzen dag en nacht, Is dat niet de geleerdengenoot de heer Sjelomon, zoon van de heer Mosje. Hij stierf bij het lichten van zondag Simchat Tora (vreugde der wet, 23 Tisjrie) 679.

Verheven taal, passend bij een hooggestemd boekje!

Marcel Poorthuis
Voorzitter Pardes
Klik hier voor meer informatie