Van Harem tot Fitna – Beschrijving

Er waart een spook door Europa. Dit keer niet het communistisch spook, maar het spook van de islam. Dat zegt de politicus Geert Wilders op 2 oktober 2010 in Berlijn. Wilders spreekt van een ‘derde invasie’, waar geen zwaard aan te pas komt, maar wel immigratie en baarmoeder. Hoe gevaarlijk is het nieuwe politieke anti-islamisme?

In het actuele en zwaar gepolitiseerde debat spelen ‘beelden’ over de islam uit het verleden een belangrijke rol. Beelden die voortgekomen zijn uit werkelijke ontmoetingen met moslims en zich tegelijk losgezongen hebben van die alledaagse werkelijkheid. Beelden over de islam als ‘ketterse religie’, als ‘gevaar voor het Avondland’ of (later) over ‘sporen van goddelijk licht’ deden de ronde in wat toen nog een christelijke natie was. Islamologen zochten naar de ‘historische’ islam, maar konden hun koloniale context niet altijd afschudden. En er bestond ook een traditie van een exotisch-erotische verbeelding van de islam in de lijn van Duizend-en-een-nacht. Viriele Arabieren, romantische soeqs en verleidelijke haremvrouwen.

Vanaf de jaren zeventig ontstaan nieuwe beelden, die al dan niet een hybride fusie aangaan met de oude beelden. Christenen spreken niet meer over duivelse moslims, maar over dialoog en ontmoeting, over ‘kinderen van Abraham’. In het maatschappelijk domein ontvouwt zich eerst de droom van een multiculturele samenleving en de visie op een islamitische zuil als bekende weg naar emancipatie. Maar vanaf de jaren ’90 verschijnt een nieuw politiek anti-islamisme dat spreekt van een islamisering van Nederland. Een nieuwe nationale ‘identiteit’ wordt geconstrueerd, die eerder de confrontatie dan de dialoog zoekt.

Deze beeldvorming over de islam in Nederland is onderwerp van historisch onderzoek aan de Tilburg School of Theology, locatie Utrecht. De publicatie is geschreven door het duo Marcel Poorthuis en Theo Salemink en verschijnt bij uitgeverij Valkhof Pers, onder de titel Van harem tot fitna. Het eerste exemplaar wordt aangeboden tijdens een op dit onderzoek gebaseerd symposium op 18 november 2011. Dit boek geeft voor het eerst een omvattend overzicht van 150 jaar beeldvorming over de islam in Nederland dwars door de hele samenleving. Het is het derde deel van een drieluik. In 2006 verscheen Een donkere Spiegel over de beeldvorming van joden, in 2009 Lotus in de Lage Landen over de beeldvorming van het boeddhisme.